Milliyetçilik ve muhafazakârlık
Milliyetçilik, diğer adıyla ulusçuluk, bir milletin çıkarlarını, egemenliğini ve kendi kendini yönetme hakkını esas alan; ulusal iradeyi kazanmayı ve bu kazanımları kalıcı hâle getirmeyi amaçlayan bir düşüncedir.
Muhafazakârlık ise geçmişten gelen tarihsel, kültürel ve toplumsal birikimleri korumayı, toplumun kendi öz dinamiklerini ve değerlerini sürdürmeyi amaçlayan politik bir görüştür.
Kürdistani bir Kürdün temel kıstasları arasında toprağına bağlılık, bayrağına sahip çıkmak, Kürt ulusunun marşını benimsemek ve ulusal aidiyet değerlerini korumak yer alır.
Bu değerlerin başında dil gelir. Bunun yanında kültürel miras, tarihsel hafıza ve inanç da toplumun kimliğinin oluşmasında önemli bir yere sahiptir. Ancak ulusal aidiyeti yalnızca sembollerle sınırlamak yeterli değildir. Bu aidiyetin siyasal bilince, toplumsal sorumluluğa ve halkın geleceği üzerinde söz sahibi olma iradesine dönüşmesi gerekir.
Kürtlerin kendi kimliklerini koruması, başka halkların kimliklerini reddetmelerini gerektirmez. Aksine, kendi varlığına ve haklarına saygı duyan bir halkın, başkalarının haklarını da aynı ilke temelinde değerlendirmesi mümkündür.
Ulusal bilincin temel amacı, bir halkın kendi geleceğini belirleyebilmesi ve bu geleceği kendi iradesiyle şekillendirebilmesidir.
Kürt siyasi hareketleri ve ulusal çıkar meselesi
Gelelim Kürdistan'ın siyasi yapılarına…
Burada sorulması gereken temel soru şudur: Kürtlerin siyasi partileri, savundukları ulusal değerleri ne ölçüde benimsemiş ve bunları siyasi programlarına ne kadar yansıtabilmiştir?
Bir siyasi hareketin Kürt kimliğini savunduğunu söylemesi tek başına yeterli değildir. Asıl önemli olan, izlediği politikaların Kürt halkının haklarına, özgürlüklerine, ekonomik koşullarına ve siyasal geleceğine ne ölçüde katkı sağladığıdır.
Bugün Kürt siyasetinin önündeki önemli sorunlardan biri, farklı siyasi yapılar arasında ortak bir ulusal dil ve asgari müşterekler oluşturulamamasıdır. Her partinin kendine özgü ideolojik yaklaşımı, toplumsal tabanı ve siyasi hedefleri olabilir. Bu çeşitlilik, demokratik siyasetin doğal bir parçasıdır. Ancak farklılıkların ortak ulusal çıkarların önüne geçmesi, Kürtlerin müzakere gücünü ve siyasi etkisini zayıflatabilir.
İhtiyaç duyulan şey, bütün partilerin aynı ideolojiyi benimsemesi değildir. Asıl ihtiyaç, farklı siyasi görüşlere sahip yapıların Kürt halkının temel hakları ve geleceği konusunda ortak bir zeminde buluşabilmesidir.
Parti çıkarları ile ulusal çıkarlar çatıştığında, bu çatışmanın açıkça tartışılması ve halkın yararının gözetilmesi gerekir. Çünkü siyasi partiler araçtır; halkın geleceği ise asıl amaçtır.
Kürt siyasetinin önceliği, herhangi bir partinin güç kazanmasından ziyade Kürt halkının kendi geleceği üzerinde söz sahibi olmasını sağlayacak siyasi, ekonomik ve kurumsal kapasiteyi geliştirmek olmalıdır.
Ulusal meselenin çözüm modelleri de bölgenin gerçeklerine uygun biçimde değerlendirilmelidir. Kürdistan'ın her parçasının tarihsel koşulları, siyasi dengeleri ve toplumsal yapısı farklıdır. Bu nedenle bağımsızlık, federasyon veya özerklik gibi modellerin her biri, ilgili bölgenin koşulları ve halkın tercihleri çerçevesinde ele alınmalıdır.
Burada önemli olan, tek bir modeli bütün parçalara dayatmak değil, Kürtlerin haklarını ve siyasi iradesini hangi çözümün daha etkili biçimde güvence altına alabileceğini tartışmaktır.
Güney Kürdistan'da 2003 sonrasında gelişen siyasi süreç ve federal yapı, Kürtlerin kendi kurumlarıyla yönetilmesi bakımından önemli bir deneyim oluşturmuştur. Bu deneyimin kazanımları kadar eksiklikleri de eleştirel biçimde değerlendirilmelidir. Çünkü gerçekçi bir ulusal siyaset, yalnızca elde edilen kazanımlarla övünmeyi değil, yaşanan sorunlardan ders çıkarmayı da gerektirir.
Diğer parçalarda da her bölgenin nesnel koşullarına uygun, halkın ihtiyaçlarını esas alan ve uygulanabilirliği gözeten siyasi programların geliştirilmesi önemlidir.
Kısacası ulusal siyaset, yalnızca haklı talepler ileri sürmek değil, bu talepleri hayata geçirecek stratejiyi ve kurumsal kapasiteyi oluşturabilmektir.
Kürt entelektüel birikimi ve siyasal kapasite
Kürtlerin akademik, kültürel ve siyasal alanda yetişmiş insan kaynağı, ulusal mücadelenin önemli dayanaklarından biridir. Bu birikim, Kürt meselesinin uluslararası alanda anlatılması, diplomatik ilişkilerin geliştirilmesi ve geleceğe yönelik politikaların oluşturulması açısından önemli bir potansiyel taşımaktadır.
İlber Ortaylı'nın 2022'de katıldığı bir programı YouTube'dan dinlerken Kürt entelektüelleri hakkında yaptığı olumlu değerlendirmeler beni gururlandırdı. Programda Kürt entelektüellerinin dil bilgisi, uluslararası ilişkiler kurma yetenekleri ve siyasi donanımları üzerinde duruluyordu.
Bu değerlendirmeler, Kürtlerin entelektüel kapasitesinin önemini bir kez daha düşündürdü. Ancak bu potansiyelin gerçek bir siyasi güce dönüşmesi için yalnızca bireysel başarılar yeterli değildir.
Çok dil bilmek, dünyayı tanımak ve akademik donanıma sahip olmak önemli avantajlardır. Asıl mesele, bu birikimi ortak bir stratejiye dönüştürebilmektir. Diplomasi, ekonomi, hukuk, eğitim, bilim ve uluslararası ilişkiler alanlarında güçlü kurumlar oluşturulmadığı sürece bireysel yetenekler beklenen etkiyi yaratamayabilir.
Kürtlerin ihtiyacı, yetişmiş insan kaynağını değerlendirebilen, farklı görüşleri bir araya getirebilen ve uzun vadeli hedefler doğrultusunda çalışabilen kurumsal bir yapıdır.
Ulusal mesele yalnızca duygularla ve sloganlarla yürütülemez. Bilgi, planlama, ekonomik kaynaklar, diplomatik ilişkiler ve toplumsal destek de gerekir.
İyi Kürt ve kötü Kürt: Ölçüt ne olmalı?
Kürtlerin ulusal bakış açısından, kendi halkının haklarını savunan, ulusal kimliğine sahip çıkan ve halkının geleceği için sorumluluk üstlenen kişi olumlu bir rol oynar. Buna karşılık kişisel çıkarlarını toplumun temel haklarının önüne koyan veya kendi halkının taleplerini başka güçlerin siyasi hesaplarına feda eden tutumlar eleştirilmelidir.
Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Farklı siyasi düşüncelere sahip olmak, bir insanı kendiliğinden halkının karşısına yerleştirmez. Kürtlerin içinde milliyetçi, muhafazakâr, sosyalist, liberal, dindar veya farklı ideolojik görüşleri benimseyen insanlar bulunabilir. Bu çeşitlilik, tek başına ulusal birliğe engel değildir.
Asıl ölçüt, insanların hangi siyasi görüşe sahip olduklarından önce, savundukları politikaların Kürt halkının haklarına ve geleceğine nasıl yansıdığı olmalıdır.
Benzer şekilde egemen siyasi güçler de kendi çıkarları doğrultusunda hareket eder. Bu güçlerle uzlaşan aktörler bazı koşullarda meşru ortaklar olarak görülürken, mevcut düzeni sorgulayan ve ulusal haklar talep eden aktörler tehdit olarak değerlendirilebilir.
Ancak her siyasi ilişkiyi peşinen bu çerçevede açıklamak da doğru değildir. Bir siyasi hareketin gerçekten neyi temsil ettiğini anlamak için söylemlerine, uygulamalarına, aldığı kararlara ve bu kararların sonuçlarına bakmak gerekir.
Kürt siyasetinde de kişileri yalnızca “iyi Kürt” veya “kötü Kürt” şeklinde sınıflandırmak yerine, siyasi tutumları ve sonuçları üzerinden değerlendirmek daha sağlıklı olacaktır.
Çünkü ulusal bilincin güçlenmesi, farklı düşünen Kürtleri birbirine düşürmekle değil, ortak haklar ve ortak gelecek konusunda bir araya getirebilmekle mümkündür.
Ekonomik üretim ve ulusal geleceğin temelleri
Bir toplumun ekonomik üretim kapasitesi zayıfsa, rant ilişkileri ve dışa bağımlılık güçlüyse, siyasi kazanımlarını kalıcı hâle getirmesi de zorlaşır.
Bu nedenle Kürtlerin ulusal mücadelesi yalnızca kimlik, dil ve siyasi temsil meseleleriyle sınırlı kalmamalıdır. Üretim ekonomisi, eğitim, bilim, teknoloji, istihdam ve toplumsal refah da ulusal geleceğin temel meseleleri arasında yer almalıdır.
Ekonomik bağımlılık, siyasi karar alma kapasitesini sınırlandırabilir. Kendi kaynaklarını verimli kullanamayan, üretim alanlarını geliştiremeyen ve halkının refahını artırmakta zorlanan siyasi yapıların dış baskılar karşısında hareket alanı daralabilir.
Ancak ekonomik sorunları yalnızca toplumun üretken olmamasıyla açıklamak da eksik olur. Sermaye yetersizliği, siyasi istikrarsızlık, altyapı sorunları, eğitim imkânları ve dış koşullar da ekonomik gelişmeyi etkiler.
Dolayısıyla çözüm, toplumu suçlamak değil; üretimi teşvik eden, emeği koruyan, kaynakların şeffaf kullanılmasını sağlayan ve fırsat eşitliğini geliştiren politikalar oluşturmaktır.
Kürtlerin ulusal stratejisi, siyasi taleplerin yanında ekonomik kalkınmayı ve toplumsal dönüşümü de kapsamalıdır. Çünkü güçlü bir ekonomi, siyasi iradenin sürdürülebilirliğini destekler.
HÜDA PAR, din ve siyasi meşruiyet
HÜDA PAR'ın ittifak yaptığı Türk siyasi partileriyle hangi konularda anlaştığını ve bu iş birliğinin Kürtlerin ulusal talepleri açısından ne ifade ettiğini merak ediyorum.
Bu tür ittifakları değerlendirirken yalnızca tarafların kimliklerine veya kullandıkları söylemlere bakmak yeterli değildir. Hangi konularda uzlaşıldığı, hangi taleplerin gündeme getirildiği ve bu ilişkilerin Kürt halkına somut olarak ne kazandırdığı açıklığa kavuşturulmalıdır.
DEM'i ve önceki siyasi hareketleri uzun yıllardır dinliyoruz. Bu sürecin sonunda elde edilen kazanımları, kaçırılan fırsatları ve yapılan stratejik hataları sorgulamak elbette gereklidir. Aynı sorgulama HÜDA PAR dâhil bütün siyasi yapılar için de yapılmalıdır.
Hiçbir parti, yalnızca kendi kimliği veya söylemi nedeniyle eleştiriden muaf tutulmamalıdır.
HÜDA PAR'ın adı, bazı insanlarda Allah'ın partisi çağrışımı oluşturabilir. Burada din ile siyasetin ilişkisini tartışmak gerekiyor.
Sümme haşa!
Allah adına siyaset yapmak, Allah'ın iradesini temsil ettiğini ileri sürmek ve dinî referanslarla insanlardan oy istemek hangi sınırlar içinde değerlendirilmelidir? Hiçbir siyasi parti, kendi programını doğrudan ilahi iradeyle özdeşleştirme ayrıcalığına sahip olmamalıdır.
İnsanların dinî inançlarını siyasi görüşlerine yansıtmaları demokratik siyasetin bir parçasıdır. Dindar insanların siyaset yapması veya dinî değerlerden hareketle toplumsal politikalar geliştirmesi tek başına eleştiri konusu yapılamaz.
Ancak dinî değerlerin siyasi çıkar elde etmek için kullanılması, farklı düşünen insanların inançları üzerinden baskı altına alınması veya bir partinin kendisini dinin tek temsilcisi gibi sunması haklı olarak sorgulanabilir.
Benim itirazım da dinin kendisine veya dindar insanların siyasete katılmasına değil, dinî değerlerin siyasi meşruiyet elde etmenin aracına dönüştürülmesine yöneliktir.
İslam'ın ümmet anlayışı ile modern ulusçuluğun siyasi kavramları arasında da önemli farklar vardır. Bu farkların tartışılması, dinî ve ulusal kimliklerin birbirine karşıt gösterilmesini zorunlu kılmaz. Bir insan hem inancına bağlı olabilir hem de halkının ulusal haklarını savunabilir.
Bu nedenle Erdoğan'ın HÜDA PAR'ı “millî” olarak nitelendirmesi de siyasi bağlamı içinde değerlendirilmelidir. Burada sorulması gereken, kullanılan kavramlardan çok, bu tanımlamanın hangi siyasi yaklaşımı ifade ettiği ve hangi politikalara karşılık geldiğidir.
Bir partinin samimiyetini belirleyen, adında veya söyleminde hangi kavramları kullandığı değil; savunduğu politikalar, uygulamaları ve topluma karşı sorumluluğudur.
Kürt siyaseti: İktidarla ilişki mi, muhalefetle ittifak mı?
Kürt siyasetinin uzun yıllardır tartışması gereken temel konulardan biri, iktidarla ve muhalefetle nasıl ilişki kuracağıdır.
Benim değerlendirmeme göre Kürt siyasetinin kendisini yalnızca muhalefet konumuyla sınırlandırması, bazı siyasi fırsatların değerlendirilmesini zorlaştırmış olabilir. Ancak bu durum, iktidara yakın durmanın her koşulda doğru olduğu anlamına da gelmez.
Siyasi sorunlar çoğu zaman karar alma yetkisine sahip aktörlerle müzakere edilerek çözülür. Bu nedenle iktidarla görüşmek, müzakere yürütmek veya belirli konularda uzlaşmaya varmak başlı başına yanlış değildir. Aynı şekilde iktidara karşı çıkmak da tek başına yanlış bir tutum sayılamaz.
Asıl mesele, hangi yaklaşımın hangi koşullarda halkın çıkarlarına daha fazla katkı sağladığıdır.
HÜDA PAR'ın hükümete yakın durma politikası bu açıdan değerlendirilmelidir. Bu ilişki Kürtlerin hakları, siyasi temsili ve temel talepleri konusunda somut kazanımlar sağlıyorsa, bu kazanımlar ortaya konulmalıdır. Ancak siyasi yakınlık, Kürtlerin temel meselelerinde ilerleme sağlamıyor veya ulusal talepleri ikinci plana itiyorsa, bunun da açıkça sorgulanması gerekir.
Aynı ölçüt DEM ve önceki Kürt siyasi hareketleri için de geçerlidir.
Yıllardır sürdürülen siyasi stratejilerin sonuçları dürüstçe değerlendirilmelidir. Muhalefetle ittifak kurmak da iktidarla müzakere etmek de ancak somut hedefler ve açık ilkeler çerçevesinde anlam kazanır.
“Hükümet gitsin, kim gelirse gelsin” yaklaşımı, iktidara alternatif olan siyasi aktörlerin Kürt meselesine ilişkin politikaları yeterince incelenmeden benimsenirse, Kürtlerin talepleri başka siyasi önceliklerin gölgesinde kalabilir.
Öte yandan, yalnızca iktidara yakın olmayı bir başarı ölçütü olarak görmek de aynı derecede sorunludur. Bir siyasi hareketin hükümete yakınlığı, otomatik olarak halkına kazanç sağladığı anlamına gelmez.
Kürtlerin ihtiyacı, herhangi bir siyasi bloğa koşulsuz bağlanmak değil; kendi ilkelerini ve hedeflerini belirleyerek gerektiğinde iktidarla, gerektiğinde muhalefetle müzakere edebilen bağımsız bir siyasi strateji geliştirmektir.
Kürt siyaseti, başkalarının iktidar mücadelesinde bir araç değil, kendi taleplerini müzakere edebilen bağımsız bir siyasi özne olmalıdır.
Kemalist siyaset ve Kürtlerin ulusal iradesi
Kürt siyasetinin tartışması gereken önemli meselelerden biri de Kemalist siyasi anlayışlarla kurulan ilişkilerdir.
Kemalist düşüncenin bazı yorumları, Türkiye'nin bütünlüğünü ve ortak ulusal kimlik anlayışını önceleyerek Kürtlerin ayrı bir ulusal kimlik ve kolektif hak taleplerine mesafeli yaklaşmıştır. Bu yaklaşımın Kürt meselesi üzerindeki etkileri tarihsel ve siyasi açıdan sorgulanmalıdır.
Buradaki temel kaygım, Kürtlerin kendi ulusal taleplerini başka siyasi projelerin önceliklerine tabi kılmalarıdır.
Kürt meselesini yalnızca Türkiye'nin genel demokrasi sorununun bir parçası olarak ele almak, Kürtlerin kendilerine özgü tarihsel, kültürel ve siyasi taleplerinin geri planda kalmasına yol açabilir.
Elbette demokrasi, eşit yurttaşlık, hukuk devleti ve özgürlükler önemlidir. Kürtlerin bu alanlarda yürütülen mücadelelere katılması da doğaldır. Ancak bu ortak mücadeleler, Kürtlerin kendi ulusal taleplerini bağımsız biçimde ifade etme ve savunma hakkını ortadan kaldırmamalıdır.
Aynı şekilde, Kemalist düşünceye sahip her insanı veya Türkiye'deki her muhalif siyasi hareketi Kürtlerin karşısında konumlandırmak da doğru bir yaklaşım değildir. Farklı siyasi kesimlerle iş birliği yapılabilir; önemli olan, bu iş birliğinin hangi ilkelere dayandığı ve hangi sonuçları ürettiğidir.
Kürtler başka halklarla, partilerle ve demokratik hareketlerle ortak çalışmalar yürütebilir. Ancak bu ilişkilerde kendi kimliklerini, siyasi önceliklerini ve ulusal taleplerini korumalıdır.
Hiçbir siyasi hareket, Kürtlerin geleceğini onlar adına belirleme hakkına sahip değildir. Kürtlerin geleceği, kendi halklarının iradesi ve özgür tercihi doğrultusunda şekillenmelidir.
Bu nedenle Kürt siyasetinin hem ideolojik bağımsızlığını koruması hem de farklı siyasi çevrelerle ilkesel ilişkiler kurabilmesi gerekir. Bağımsız siyaset, herkese karşı olmak değil; kendi kararlarını başkalarının siyasi hesaplarına göre vermemektir.
Sonuç: Ulusal birlik, bağımsız siyaset ve ortak gelecek
Kürtlerin temel meselesi yalnızca kimliklerini dünyaya anlatmak veya haklılıklarını kanıtlamak değildir. Asıl mesele, ulusal taleplerini hayata geçirebilecek siyasi iradeyi, ekonomik gücü, kurumsal kapasiteyi ve stratejik aklı oluşturmaktır.
Bu hedefe ulaşmak için Kürt siyasi hareketlerinin geçmişteki başarılarını ve hatalarını birlikte değerlendirmesi gerekir. Hiçbir parti eleştiriden muaf değildir; hiçbir siyasi strateji de sonuçlarından bağımsız biçimde değerlendirilemez.
Kürtlerin ulusal çıkarları söz konusu olduğunda, siyasi aktörlerin söylemlerinden çok uygulamalarına bakılmalıdır. Kim hangi hakları savunuyor, hangi kazanımları elde ediyor, hangi konularda taviz veriyor ve bu kararların toplumsal sonuçları ne oluyor? Asıl tartışma bu sorular üzerinden yürütülmelidir.
Partiler değişebilir, hükümetler değişebilir, ittifaklar kurulup bozulabilir. Ancak Kürtlerin ulusal hakları ve geleceği, herhangi bir partinin veya hükümetin geçici siyasi hesaplarına indirgenmemelidir.
Kürtlerin ihtiyacı, herkesin aynı düşünmesi değil; farklılıklarına rağmen ortak haklar ve ortak çıkarlar etrafında demokratik bir uzlaşma zemini oluşturabilmesidir.
Ulusal birlik, eleştirinin ortadan kaldırılmasıyla değil, eleştirinin ortak bir geleceği güçlendirecek biçimde yürütülmesiyle sağlanabilir. Siyasi olgunluk ise yalnızca kendi görüşünü savunmakta değil, kendi tarafının hatalarını da görebilmekte ortaya çıkar.
Kürt siyaseti, başkalarının belirlediği gündemlerin peşinden gitmek yerine kendi gündemini oluşturmalı; ne iktidara ne de muhalefete koşulsuz bağlanmalıdır. Her siyasi ilişkiyi Kürt halkının hakları, kazanımları ve geleceği açısından değerlendirmelidir.
Çünkü ulusal irade, başkalarının lütfuyla değil; bilinç, örgütlenme, ekonomik güç, demokratik katılım ve doğru siyasi stratejiyle gelişir.
