KÜRTÇE VE TÜRKÇE NEDİR, NE DEĞİLDİR -II-?

Iki hafta önce Türkce ve Kürtce nedir ne degildir? başlıklı yazımdan örnekler vermiştim.
O yazımda Türklerin sürekli orhun yazıtlarindan bahsetmesi,ilk yazılı kitabelerinin Orhun kitabeleri olduğunu sıkça tekrarlar dururlar.
Bu kitabeleri Uygurca, Çince, Partca, Pahlevice ve Sogdca yazılmıştır. Bunların okunmasını bir yana bırakalım acaba onlarda ne yazılmış?
Sağolsun Cemal Özel arkadasım bu kitabelerden bir maniyi bulmuş ve benimde sayfamda paylasmış.
Bende aşağıya çıkardım. Bu manide kullanılan dilin bugün hatta eskiden konuşulan Osmanlica ve Türkce ile uzaktan yakından bir alakasının olmadığını göreceksiniz.
Türk eğemenlerin sürekli Kürtce üzerine yaptıkları yersiz açıklamalara en iyi cevap Orhun kıtabeleri ile "Ehmed"e Xan"e nin eserlerinde kullanılan dil üzerinden cevap vermek bence en uygunu olanıdır.

Acaba, Orhun yazıtlarını bugün okumaya çalışan kaç tane Türk anlayabilir ve şimdiki Türkçeye ne kadar yakındır?
Ama 350 yıl önce Kürtçe bir kitap yazılmış. Êhmedê Xanê nin Mem û Zin'i adli eseridir.
O gün kullanilan Kürtce ile bugün konusulan Kürtce hiç degismemiş ve aynıdır
Günümüze kadar ulaşan dört önemli eserinde de kullanilan dil bugünkü Kürtcenin aynisidir.
1- Nûbehara Biçûkan
2- Eqîdeya Îmanê
3- Mem û Zîn
4- Dîwan


TURPAN(orhun kitabasi) YAZITLARINDA PARTCA MANI TEXTLERI
 baxrδār ardāw āwāyān
 Payi olana adalet getirdigimde
šud ō wyāg ēw, kū ardāw būd
 Birisine gitmisti....bir yerde adil olana
šud ō wyāg ēw, kū ardāw būd
 Ve o adilana bilgi vermisti
 ardāw wāxt °°: kū ••••• °°.
 Adaletli konustu....
 frēštag ō ardāw pad andarwāz wāst °
 Havari adaleti gökyüzüne götürdü
 wāxt: čē burzestar °°?
 (o) konustu; daha yüksek olan ne var?
 ardāw wāxt: man ispīr °°.
 Adaletli nolan konustu; benim kürem/dünyam!
 frēštag wāxt °: mas až im čē wuzurgestar °°?
 Havari konustu; "bundan büyük daha ne var
 wāxt: kū zamīg, kē harw čiš barēd
 (o) Konustu; "her seyi tasiyan, Dünya"
 mas wāxt: kū až imīn čē wuzurgestar?
 (o) uzaktan konustu; "bundan daha büyükce sey ne olabilir"?

Irfan KAYA

KÜRTÇE ve TÜRKÇE nedir, ne degildir?

Var mıydı 100 yıl önce bugün konuşulan Türkçe diliyle yazılmış bir kitap?

Bilen varsa söylesin.

Yüz yıl önce konuşulan dil Osmanlıcaydı. Üç dilin; Farsça, Kürtçe ve Arapçanın karışımı bir dildi.

Türk siyasetçi ve akademisyenler, sıkça Türkçeyi Orhun Kitabeleri'ni kaynak göstererek savunurlar.

Orhun Yazıtları ise Uygurca, Çince, Partça, Pehlevice ve Soğdca yazılmıştır. Hadi, bunların okunmasını bir yana bırakalım; acaba onlarda ne yazılmış?

Acaba Orhun Yazıtları'nı bugün okumaya çalışan kaç Türk, bu yazıtları anlayabilir? Orhun Türkçesi, şimdiki Türkçeye ne kadar yakındır?

Ama 350 yıl önce Kürtçe bir kitap yazılmış. Ehmedê Xanî'nin Mem û Zîn adlı eseridir bu.

Yine günümüze kadar ulaşan dört önemli eseri daha bulunmaktadır:

1. Nûbehara Biçûkan

2. Eqîdeya Îmanê

3. Mem û Zîn

4. Dîwan

Ahiret Froşin

Da zenn ne birîn ku em xemûşîn
Em beste dehan û dil xurûşîn

Genca me di dil, guher tijîne
Her çendî îyan xezef firoşîn

Şahîn û bi xef, bi libsî dîba
Zahir ji xwe em pelasî poşîn

Mucmer sifete me cism û can, ûd
Dil ateşe, daîma bi coşîn

Meyxane bihiste, Hûre Saqî
Kewser Mey e, lew Me bade noşîn

Bê hûdene lafê lew ku Xanî
Dunya kirr û axîret firoşî

Ehmedê Xanî

Emir Zeynettin'in güzellikleriyle dillere destan olan Zin ve Sitî adlı iki kız kardeşinin, Mem ve Tacdin isimli iki gençle olan aşklarını şiir şeklinde anlatır. Eser, aynı adla sinemaya da uyarlanmıştır.

---

Mela Ehmedê Cizîrî'nin divanı, Kürt edebiyatı açısından büyük bir zenginliktir.

Bir şiirinde şöyle der:

Wehdetê Mutleq mela nûr e di qelban cela

Zorê di vê meselê ehlê dila şibheme.

---

Yine Feqiyê Teyran'ın, asıl adı Muhammed olan ve 1590-1660 yılları arasında yaşadığı sanılan, Kürt edebiyatının önemli şairlerinden biri olduğu bilinir. Masal ve destan yazarı olarak da tanınır. Kullandığı mahlas, “kuşların hocası” anlamına gelmektedir.

Feqiyê Teyran bir kasidesinde şöyle söylüyor:

Kürtçesi:Bizan ku min yar tu yî

Ez kuştim yekcar tu yî
Bê dest û hem pa tu yî
Ê bi xezeb xwendî ez im
Zencîr bi zendê ez im
Aşiqê cindî ez im
Dil jî birîndar tu yî

Camê pîyala tu yî
Delala mala tu yî
Nîmeta ala tu yî
Yar di xeyalê ez im
Bi girt û berdan tu yî

Türkçesi:

Bil ki benim yârim sensin.
Beni öldüren sensin.
Elsiz ve hem de ayak sensin.
Gazabınla okuyan benim.
Kolu zincirli olan benim.
Güzel olan, âşık benim.
Yüreği yaralı olan da sensin.
Kadehin camı sensin.
Evin güzeli sensin.
En güzellerin nimeti sensin.
Yar, hayalindeki benim.
Tutan ve bırakan da sensin.

Anka kuşunun peşine düşmüşken gördüğü güzeller için de methiyeler dizmiştir.

Mehu sala ez dınalım
Kes bı hale mı nızane

“Yüzyıldır inliyorum, kimse hâlimi bilmiyor.”

Görüldüğü gibi, orijinal biçimleriyle günümüze kadar ulaşan bu eserlere rağmen, Kürtçe hâlâ bir dil değilmiş gibi gösterilmeye çalışılıyor.

Buna karşılık Türkçe, başka dillerden aldığı kelimeleri kendi yapım ve çekim ekleriyle çoğaltarak gelişmiş bir dil olarak karşımızda duruyor.

Derler ya, yarası olan gocunur. Demek ki bütün bu söylenenler, karın ağrısından başka bir şey değilmiş.

Hani Türk siyasetçi ve akademisyenler sık sık Kürtçenin bir dil olmadığını söyleyip dururlar ya...

Bütün Kürtler, bundan böyle Türklerle tartışmalarında 100 yıl öncesini hatırlatabilirler.

İrfan KAYA

 

Şex Şerif û nimac Xelonicun

Şeyx Şerîf Kelaxsi ra lacê Şeyx Mistefa Efendî bî.

Dayê Şeyx Şerîf Xeylon Gowderî ra bî.

Şeyx Şerîf, verê Kiyamê Şeyx Said, yew roc şinû Xeylon. Watişan gore, hettûn a roc Xeyloniçûn zêde kes nêzonêni nimac çi çinêyo, çi semedra yenû kerdiş.

Efendî zî vaiz dûn, Xeyloniçûn xo vûnê:

— Nî qeydê nêbeno, nimac bikerîn. Kam nimac bikero, hetê Homay di cê eyn esto. Kam nêkero, a dinyaya de hisab pîl dano Homay.

Xeyloniç zî vanê:

— Efendî, ti Şeyx de ma ra vac, nimac sênî benû, ma bikêr?

Şeyx qayilû Xeyloniçûn ê bimusî nimac bikêrî.

Şeyx onênû derheqê şertê Îslamî de Xeyloniç zaf çi nêzonê. Wî zî zaf nişto Xeylon xo ser.

Şeyx vano:

— Şima ser sibayî, reura warzênî. Hema şefeq neveciyo, şima di farz û di rek'at nimac kênî. Dima, waxtag tij hetê nimroj tam yena wertê ezmên, ew waxt zî şima çehar farz û çehar zî sünnet perû, piya heşt rek'at nimac kênî. Hetê şun waxtag newe benû tari, şima honc di farz û di sünnet perû, piya çehar rek'at nimac bikerî, besû.

Ina yena zunayiş: Şeyx Xeylon xo rocî hiri waxt nimac kerdo raşt.

Züvêr ra mallê Saf eşnawenû Şeyx şertê nimac semedê Xeyloniçûn kerdû hiri waxt, nê sera hêrs benû.

Rocêk Şeyx yenû Züvêr, mall ra şinû Şeyx het û vano:

— Liya, Efendî, ti qet Homay ra nêtersênî? Şertê nimac rocî ponc waxto. Ti sênî eşkênî Xeyloniçûn ra vacê rocî hiri rê nimac bikerîn?

Şeyx onênû mall zaf hêrs biyû. Ageyrenû mall û vano:

— Malla, qey ti mira hêrs biy? Ezî zano şertê nimac poncî. Mi zor hiri waxt Xeyloniçûn ra dayî qebulkerdiş. Ti camêrd se, ti şuê dîna waxt ser nêker, ponc waxt.

Rehmê Homay hurd hemîn zi ser bo.

Hurd hemê zî zunayê ma bî û hurd hemê zî hetê millêtê ma ra zaf omênî hêskerdiş.

Irfan KAYA