Halk ayaklanmasının yenilgiye uğratılmasından sonraki süreçlerde “ihanet” ya da “kimlik değişimi” gibi ahlaki kategorilerle açıklanabilecek kadar basit değildir. Özellikle Cumhuriyet Halk Partisi dönemindeki tek parti rejiminin Kürdistan coğrafyasında yürüttüğü askeri-siyasal stratejiler, bazı aşiretlerin zaman içinde devletle bütünleşmesine yol açan güçlü sosyolojik mekanizmalar üretmiştir. Bazı aşiretlerin Türk milliyetçiliğine yönelmesini anlamak için birkaç temel dinamiği birlikte değerlendirmek gerekir.
Travma ve Hayatta Kalma Psikolojisi
En belirgin unsur, kitlesel şiddetin yarattığı toplumsal travmadır. Peçar tenkil hareketi gibi operasyonlarda:
köylerin yakılması,
toplu infazlar,
sürgünler,
aşiret önderlerinin öldürülmesi,
ekonomik yaşamın çökertilmesi,
gibi uygulamalar yalnız bireyleri değil, kolektif hafızayı da dönüştürür.
Bu tür durumlarda toplumların bir bölümü direnişi sürdürürken, başka bir bölümü “hayatta kalabilmek için devletle uzlaşma” yolunu seçer.
Sosyolojide buna bazen zor altında uyum geliştirme denir.
Özellikle sürekli cezalandırılan topluluklarda devletle yakınlaşmak bir ideolojik tercih olmaktan çok bir “güvenlik stratejisi” haline gelebilir.
eski önderlik tasfiye edilir,
yerine devletle uyumlu yeni elitler oluşturulur.
Bu yöntem Osmanlı’nın son döneminden itibaren birçok bölgede uygulanmıştır.
-eski önderlik tasfiye edilir,
-yerine devletle uyumlu yeni elitler oluşturulur.
Devletler özellikle isyan bölgelerinde:
eski direnişçi elitleri tasfiye eder,
onların yerine merkeze bağlı yeni aileler üretir,
ekonomik ve askeri ayrıcalıkları bu yeni gruplara verir.
Böylece aşiret içinde:
devletle yakın duranlar güç kazanır,
muhalif damar ise yalnızlaşır.
Zaman içinde devletle ilişki kuran aileler:
silah,
ticaret,
bürokrasi,
siyaset,
koruculuk,
mülkiyet avantajları elde ederler. Bu da ideolojik dönüşümü hızlandırır.
-Koruculuk ve devlete bağımlı güç yapısı.
sistemin temel mantığı: Kürd toplumunu kendi içinde bölmek,
yerel güçleri merkeze bağlamak,
devlet şiddetini yerelleştirmektir.
-Korku psikolojisi,
katliam gören,
liderleri öldürülen,
sürekli askerî baskıyla yaşayan kuşaklarda,
“devlete karşı gelmenin felaket getireceği” düşüncesi derinleşebilir.
Bu durum sonraki kuşaklarda:
otoriteye bağlılık,
devletle özdeşleşme,
aşırı güvenlikçi refleksler,
milliyetçi yönelimler üretebilir.
Yani burada yalnız siyasal değil, kuşaklar arası travma aktarımı söz konusudur.
1930’lardan sonra Türkiye’de resmi ideoloji büyük ölçüde Türk ulus-devleti ekseninde şekillendi. Kürd kimliği:
inkâr edildi,
kamusal alandan çıkarıldı,
eğitim sistemiyle Türk kimliği merkezileştirildi.
Bu süreçte devletle entegre olan aşiretler:
çocuklarını resmi okullara gönderdi, bürokrasiye dahil oldu,
askerî ve siyasi ağlara katıldı.
Zamanla:
ekonomik çıkar,
sosyal statü,
siyasal güvenlik
Türk milliyetçiliğiyle bağlantılı hale geldi.
Koruculuk veya benzeri yapılar zamanla yalnız askeri değil, kültürel sonuçlar da doğurur:
devlet dili prestij kazanır,
Türk kimliği güvenlik ve statüyle özdeşleşir,
Kürd ulusal hareketi “risk” olarak algılanmaya başlanır.
Bir aşiret birkaç kuşak boyunca devletle organik ilişki kurduğunda, bu artık sadece politik değil kimliksel bir dönüşüme dönüşebilir.
Dolayısıyla başlangıçta zorunlu olan ilişki, sonraki kuşaklarda gönüllü ideolojik aidiyete dönüşebilir.
Tarihsel örneklere bakilirsa,
“İhanet” Kavramının Sosyolojik Sınırları
Kürd tarih yazımında bu tür dönüşümler çoğu zaman “ihanet” olarak tanımlanır. Ancak sosyolojik açıdan mesele daha karmaşıktır.
Çünkü:
sürekli katliam yaşayan,
liderleri tasfiye edilen,
ekonomik olarak kuşatılan,
devlet dışında yaşama alanı bırakılmayan
toplumlarda bazı gruplar “direniş”, bazıları ise “uyum” stratejisi geliştirir.
Bu durum yalnız Kürd tarihinde değil:
Kafkas halklarında, Fransiz sömürgeciligi döneminde Cezayir’de,
sonrasında İrlanda’da da görülmüştür.
Yani ağır devlet şiddeti yaşayan toplumlarda bir kısmın devletle bütünleşmesi tarihsel olarak sık rastlanan bir olgudur.
