Tarihte Kürt devlet, beylik ve prenslikleri.

 1.SADAKİLER: 770 - 728 Urmiye merkezli Kürt devleti. Kurucu. Sadaka İbn Ali dır.

2. HEZBANİLER: Hecbani )906 - 1080 Orta ve kuzeydoğu Kurdistan bölgesi. Hewler - Uşnu ve Urmiye merkezli. Muhamad kure Bilal kurmuş ve Jafar kure Shakko devam etmiştir.

3. ŞEDDADİLER : 950 - 1174 Kafkasya da geniş bir bölge. Kurucu. Memlan (Muhammed kure Şeddad dır. Ve oğlu Leşkeri kure Muhammed dır.

4. REVVADİLER : 955 - 1116 Kuzeybatı Kurdistan Azerbeycan bölgesi. Kurucu. Memlan Hüseyin dır.

5. HASANVEYHİLER : ( Hasnewiyan ) 959 - 1095 Şehrizor - Hamedan - Dinawer bölgesi. Kurucu. Hüseyin el-Berzikanî el-Kurdî dır.

6. ANNAZİLER : ( Ayari devleti ) 991 - 1117 Kirmanşah, İlam, Hulwan, Şehrizor, Dakuk yerleri kapsıyordu. Kurucusu. Ebul-Feth kure Annaz dır.

7. MERVANİLER: ( Merwanyan ) 990 -1100 Diyarbakır. Kurucu. Bad kur Dostık ( Abdullah Hüseyin kur Düstık Baz Kurdi ) dır.

8. HEZO EMİRLİĞİ : ( Ezezaniler ) 1058 - 1598 Kozluk, Sason, Kuralan. Kurucu İzzettine Ezezin dır. Devamla 11 Emir dönemi yaşanmıştır..

9. ŞABANKARA EMİRLİĞİ : ( Hezaresbiler ) 1155 - 1425 Kirmanşah. Kurucu. Ebu Tahir ibn Muhammed dır.

10. HEZARESBİLER: ( Luri, Hezarhespi ) 1148 - 1424 Şimdi ki Luristan ve Farsi eyaletleri olan bölgeler. Tahir Muhammed oğlu MALİK HEZARHESP dır.

11. HAKKARİ KÜRT EMİRLİĞİ: ( Mirektiya Hekkariyan ) 1133 - 1849 Cizre, Van, Çolamerg, Urmiye, Hewler kapsayan bölge. 7 asır sürmüş Şemi yani Şembo emirleri yönetmiştir.

12. LURİSTAN ATABEYLİĞİ: LUR DEVLETİ ( Xurşidiyan ) Hurşidiler 1155 - 1597 Luristan, Çarmahal, ve Bahtiyari eyaletleri bölgesi. Kurucusu Sucaeddin Xurşidi dır.

13. ZEKERİ HANEDANLIĞI: ( Zakariyanan ) 1161 - 1360 Güneybatı Kafkasya bölgesi. Kurucuları Baparikan ve Xeli aşiret beyleridir.

14. ERDELEN PRENSLİĞİ: 1169 - 1867 Yedi asır sürmüştür. Senendec bölgesi. Kurucusu, Ahmed kure Mervan Bawe Ardelan.

15. EYUBİ SULTANLIĞI: ( Eyyübiyan )1171 - 1250 Güneydoğu Anadolu, Nübye, Trablusgarp, Suriye, Yemeni kapsayan bölge. Kurucusu Kure Najmaddin Eyubi Salahaddin Eyübi dır.

16. BİTLİS HANLIĞI: ( Rojkanian ) 1182 - 1849 Muş Bitlis Merkezlidir Van Erzurum bölgesi. Kurucuları Rojkani Kürt beyleri.

17. HOY HANLIĞI: 1210 - 1799 Hoy şehri ve çevresi. Dunbuli aşireti beyleri tarafından yönetilmiştir.

17. SUVEYDİ EMİRLİĞİ: ( Çapakçur ) 1231 - 1864 Bingöl bölgesi. Bermeki ailesi kurucu olarak biliniyor.

18. HASANKEYF EMİRLİĞİ: ( Eyübiler ) ( Hısın Keyf ) 1249 - 1524 Hasan Keyf bölgesi. Kurucular ve yönetenler Eyübi hanedanları.

19. ŞİRVAN EMİRLİĞİ: 1264 - 1840 Siirt Eruh bölgesi. Kurucular Eyubi Soyunda Şirvan Beyleri.

20. KİLİS EMİRLİĞİ: ( Mirektiya Kilise )1264 - 1611 Kilis ve Halep bölgesi. Kurucuları Ezidi Filozof Şex Fakharidin torunları dır.

21. BOTAN EMİRLİĞİ: ( Miraktiya botan ) 1330 - 1855 Güneydoğu Anadolu. Kurucusu İzzeddin el Bohti dır. Azaziyan mirleri tarafında yönetilmiştir.

22. BADİNAN BEYLİĞİ: 1376 - 1843 Amediye, Duhok, Zaho, Akre Simele. Kurucusu Bahaddini Kurdi dır.

23. SORAN EMİRLİĞİ: 1399 - 1835 Merkezi Revandizi olup bugün ki Güney Kurdistan bölgesi. Emirlik 24 hükümdar ile yönetilmiştir.

24. MUKRİ EMİRLİĞİ: 1400 - 1802 Mahabad, Piranşehr, Bokan, Serdeşt, Rebet, Nekede, Saqez ve Oshnavieh şehirlerini kapsayan bölge. Mukriyan aşiretleri beyleri tarafında kurulmuş ve yönetilmiştir.

25. MAHMUDİ BEYLİĞİ: 1409 - 1839 Hoşap merkezli ve bu bölge. Kurucu Mahmudi aşireti beylerinde Mahmud ağa dır.

26. PALU BEYLİĞİ: 1495 - 1850 Bingöl Genç, Karakoçan, Palu ve Uluova bölgesi. Kurucu Kara Cemşid Bey dır. Cemşir bey Eğil beyleri soyundadır.

27. PAZUKİ EMİRLİĞİ: 1499 - 1587 Hınıs, Erciş, Malazgirt, Doğubeyazıt, Nashchivan bölgesi. Pazooki aşireti reisi Hüseyin Ali Bey tarafında kurulmuştur. Halit bey tarafında yönetilmiştir.

28. SÜLEYMAN PRENSLİĞİ: 1515 - 1838 Hizan Bitlis Muş bölgesi. Kral Süleyman ve Melikesi Belkısın oğlu MENELİK kurucu olarak bilinir. Ve bu soydan olan prenslerdir.

29. HİZAN BEYLİĞİ: ( Namıran )1520 - 1845 Hizan, Hİsabyerd ve Müks bölgeleri. Namıran beyleri tarafında kurulmuştur.

30. KARA MANSUR BEYLİĞİ: 1543 - 1596 İran bölgesinde Sultaniye, Zencar, Ebher. Kurucu 24 aşireti temsilen Halil Han dır.

31. PİNYAŞİ PRENSLİĞİ: ( Shakulu Oğulları ) 1548 - 1823 Salmas ve Somay bölgesi. Kurucu Pinyanişi aşiretleri beyleri olarak bilinir.

32. ATAK BEYLİĞİ: 16 İLE 19 Yüzyılları arasında Diyarbakır Licede hüküm sürmüştür. Kurucusu Zirkanlı Mir Mahmudun oğlu Ahmed Bey dır.

33. MÜKS BEYLİĞİ: 1600 - 1847 Bölge olarak Bahçesaraydır. Eyübi soyunda gelen beyler kurmuştur. Bilinen beyler Mir Hesenê Welî, Mir Evdal Bey ve Han Mahmut bulunur.

34. BRADOST BEYLİĞİ: 1510 - 1609 Urmiye gölü çevresi, Revanduz Lolan bölgesi. Bradost beyleri tarafında yönetilmiştir. Son beyleri Abdullah Bege Bınari olarak bilinir.

35. BABAN PRENSLİĞİ: 1649 - 1851 Şehrizor bölgesi. Babanzade Ahmed Paşa tarafında kurulmuştur.

36. TEBRİZ HANLIĞI: 1747 - 1802 Güney Azerbeycan bölgesi. Dunbıli aşiretleri reisi Necef Kulu tarafında kurulmuştur.

37. SERAB HANLIĞI: 1747 - 1797 İranın kuzey bölgesinde kurulmuştur. Şikaki aşireti reisi Ali Han tarafında kurulmuştur.

38.KURDİSTAN KRALLIĞI: ( Keyaniya Kürdistane ) 1921 - 1924 Süleymaniye. Mahmut Berzenci.

39. KURDİSTAN UYEZDİ: ( Kurdistana Sor ) 1923 - 1929 Laçin bölgesi. Kafkas Kürtleri.

40. AĞRI CUMHURİYETİ: ( Komara Agiriye )1927 - 1931 Ağrı merkezli. İhsan Nuri Paşa

41. KURDİSTAN CUMHURİYETİ. 22 Ocak 1946 Mahabat merkezli Kurdistan devleti. Qadi Muhammed liderliğinden.

42. GÜNEY KURDİSTAN FEDERE BÖLGESİ: 2005 Irak Anayasası ile Resmileşen federe bölge. Kurucu liderler. Kure Mela Musta Barzani Mesut Barzani ve Mam Celal Talabani dır.

Karakeçili Aşireti Üzerinden Tarihsel ve Etnik Kimlik İnşasi

 Benzer bir kimlik tartışması Karakeçili aşireti üzerinden yürütülmektedir. Türk resmî tarih anlatılarına göre Karakeçili aşireti, 12. yüzyılın başlarında Orta Asya’dan Anadolu’ya göç etmiş; Eskişehir, Bilecik ve Bursa çevresine yerleşmiştir. Ancak güncel sosyolojik veriler, bu bölgelerde Karakeçili kimliğiyle yaşayan belirgin bir topluluğun bulunmadığını göstermektedir.

Buna karşın Karakeçililerin önemli bir bölümü günümüzde Urfa ve çevresinde yaşamaktadır. Bu topluluk Kürtçe konuşmakta ve büyük ölçüde kendini Kürt kimliğiyle tanımlamaktadır. Etnik kimlik, yalnızca tarihsel köken iddialarıyla değil; dil, kültür, kolektif hafıza ve öz tanımlama üzerinden şekillenir. Bu açıdan bakıldığında, bir topluluğun tarihsel olarak “Türkmen” olarak sınıflandırılması, onun güncel kimlik aidiyetini otomatik olarak belirlememektedir.

Bu tartışmanın sembolik örneklerinden biri Kürt sanatçı Sivan Perwer’dir. Kürt toplumsal hafızasında açık biçimde Kürt kimliğiyle yer alan Perwer’in, devlet yetkilileri tarafından Karakeçili Türkmen kökeni üzerinden farklı bir etnik çerçeveye oturtulması, kimliklerin siyasal amaçlarla yeniden tanımlanmasına yönelik bir girişim olarak değerlendirilebilir. Bu tür müdahaleler, bireysel kimlikten ziyade kolektif aidiyetlerin dönüştürülmesine yönelik bir tarih ve kimlik mühendisliğine işaret etmektedir.

Zazalar Meselesi ve Kimlik Siyasetinin Bölücü İşlevi

 1980’li yıllardan itibaren özellikle devlet merkezli siyasal söylemde ve milliyetçi tarih yazımında Zazalar konusu öne çıkarılmıştır. Kendini Kürt olarak tanımlayan Zaza topluluklarına, “Zazalar Kürt değildir” söylemi sistematik biçimde yöneltilmiş; Zazaca dilsel farklılığı, etnik ayrışmanın temel kanıtı olarak sunulmuştur.

Ancak bu söylem, Zazaları ayrı bir halk olarak tanımlamasına rağmen, bu iddiayı kolektif haklar bağlamında tutarlı bir zemine oturtmamıştır. Eğer Zazalar ayrı bir halk olarak kabul edilecekse, bunun doğal sonucu olarak siyasal, kültürel ve dilsel hakların tanınması gerekir. Oysa devlet politikaları bu yönde herhangi bir yapısal adım atmamıştır.

Bu süreçte ortaya çıkan ve “Zazacı” olarak adlandırılan bazı çevreler, devletle çatışmak yerine Kürt kimliğine karşı konumlanmış; Kürt siyasal taleplerine yönelik yoğun bir karşı propaganda yürütmüştür. Dikkat çekici olan nokta, bu propagandanın çoğunlukla Türkçe yürütülmesi ve Zazaca’nın kamusal bir mücadele dili olarak kullanılmamasıdır. Bu durum, söz konusu yaklaşımın bir kimlik özgürleşmesi projesinden ziyade, mevcut devlet paradigmasıyla uyumlu bir ayrıştırma stratejisi olduğunu düşündürmektedir.

Sosyolojik veriler ise Zazaların büyük çoğunluğunun kendini Kürt kimliği içinde tanımlamaya devam ettiğini ortaya koymaktadır.

Kimliklerin Araçsallaştırılması, Temsiliyet Sorunu ve Kürt Siyasal Alanında Meşruiyet Krizi

Son yıllarda Kürt siyasal hareketi bağlamında, belirli aktörlerin etnik kökenlerine ilişkin açıklamaları ve bu açıklamaların politik işlevi üzerine artan bir tartışma gözlemlenmektedir. Kürt kamuoyunda bilinen bazı siyasal figürlerin annelerinin ya da soy kökenlerinin Türkmen olduğuna dair beyanları, ilk olarak Abdullah Öcalan tarafından dile getirilmiş; ardından PKK’nin kurucu ve yönetici kadrolarında yer alan Duran Kalkan, Mustafa Karasu ve Cemil Bayık gibi isimlerle birlikte bu tartışma daha görünür hale gelmiştir.

Bu bağlamda tartışmanın temel ekseni, bireylerin etnik kökenlerinden ziyade temsiliyet ve siyasal meşruiyet sorunudur. Kürt ulusal mücadelesi adına karar alma, yönlendirme ve liderlik konumlarında bulunan bu kadroların, Kürt halkı tarafından doğrudan seçilmemiş olmaları ve tarihsel Kürt siyasal mücadelesi içinde kuruluş öncesinde belirgin bir toplumsal karşılığa sahip olmamaları, eleştirilerin ana dayanağını oluşturmaktadır.

Yaklaşık elli yıllık silahlı ve siyasal mücadele süreci incelendiğinde, bu kadroların Kürt halkı adına ön planda yer almalarına rağmen, Kürtlerin kolektif statüsüne ilişkin somut, kalıcı ve hukuki bir kazanımın elde edilemediği görülmektedir. Buna karşın, söz konusu yapı kendisini “demokratikleşme”, “çoğulculuk” ve “öz yönetim” gibi kavramlarla tanımlamaya devam etmektedir. Ancak demokratik söylem ile örgütsel pratik arasındaki uyumsuzluk, bu iddiaların inandırıcılığını zayıflatmaktadır.

Örgütsel yapı incelendiğinde, karar alma süreçlerinin merkezîleştiği, kurumsal mekanizmaların büyük ölçüde işlevsiz kaldığı ve nihai iradenin tek bir lider figüründe toplandığı görülmektedir. Siyasal teoride demokrasi, çoğulculuk, katılım ve hesap verebilirlik ilkelerine dayanırken; lider kültünün belirleyici olduğu yapılarda demokratik bir iç işleyişten söz etmek mümkün değildir. Bu nedenle, demokratik değerleri savunduğunu iddia eden ancak kendi iç yapısında bu değerleri kurumsallaştıramayan hareketlerin, demokrasi söylemi büyük ölçüde retorik düzeyde kalmaktadır.