ŞIT HÊLAL

Waxt herayê di dormalê kî di zaf însan estî. Waxt hêla teng di kî oniyêni kes çênu.

Ene mesela ra vanî: însan şit kal werdû, holê û xirabê waxt hêla teng di vecyena meydun.

Xal Mêhmed, dewê Pali Hûn ra bi. 1980 ra vêri Xarpêt di, binê Kent Palas di, qehwexanê yi estibî. Xarpêt di alêqedarê siyasî çiqas însan estibî, şînî qehwexanê ey.

Xal Mêhmed mürîdê Şex Mehdi Efendî bi. Zunayê xo şex ra girêwtibî. Kam alêqedarê siyasî kirdan bînî, şînî qehwexanê ey. Qehwexanê di tim talabê amênî, pê ser siyasî ser muşawere kerdînî.

Çepê Tirkan zî rê rê amênî ni qehwexanê di, muşawereyê xo kerdînî.

Xal Mêhmed kam talabê feqîr bînî, idarê ra sist bibînî sê, cîrî ardim zî kerdinî. Talabê kirdan zafî holî yê ra qisê kerdinî.

Zêde merdiman ez şinasnena, pê ardimê Xal Mêhmedî têhsilê xo temam kerdibî.

1980 ra pey, Kent Palas şiyay; wî qehwexanê Xal Mêhmed zî qefelya bi.

Xal Mêhmed bê kar û gurê mendibî. İdarê kêyê yî zî xerepîya bi. Lacê yî doxtorê qezenc kerdibî, la belê idarê Xal Mêhmed rind niyêbî; nêşkabi lacê xo bidê wendiş. Ene wazîyet zaf tesîrê pîlî serê yî de viraştibî. Lacê yî, rîdî na feqîrî ra, têhsilê xo ca verdabî û tepîya agêyrabî kêyê.

Lacê yî yew mudet bîbî nêweş; çend aşmî zî neweşxaneyê Xarpêt di mendibî. Xal Mêhmed zî qehrê xo ra kêyê ra nêvecîyenî, însanan ra dûr vindertînî. Kêyê di xob xo fikrîyenî, la belê yew çarê zî nêşkênî bivînî.

Ni binatê di yew rê amêbî Çolig, şinasî û dostan ra semedê yew qehwexanê akerdişî ardim top kerdinî. Bê çend dostan, kes cîrî ardim zî nêkerdibî.

Talabê verînan ra yew merdim têhsilê xo qedînenû, benu memûrêkî pîl û tayîn benu, yenû Xarpêt.

Wazênu waxtê talabeyê xo biyaru xo vir û hem Xal Mêhmed bivînû, hem çayê ey bişimû.

Şinu cê Kent Palasê verîn; çi bivînû? Cê Xal Mêhmed di yew bîna wa newê virazîyaya, qehwexanê zî cê xo di nîyû.

Ni merdim ucadî persê Xal Mêhmed kenû. Yew merdim hal û hewalê Xal Mêhmed cîrî anû, zîwan ser. Merdim zaf pê qehriyen û vanû:

— Ez kartê xo bidî to, ti eşkenî birasnî Xal Mêhmedî?

Merdim vanû:

— Ez şun şiya kêye se, kêyê Mêhmed zî serê raharî mi do; ez eşkêna bidî ci.

Ni merdim kart benu, dunu Xal Mêhmed.

Xal Mêhmed xob xo fikrîyenû: «Gelo ni merdimê xerîb kamo, persê mi kenû?»

Şew fikrîyenû, qîrarê xo dunû û roja bîn dunû ra şinu cê ê merdim.

Merdim bîyû mudîr; xebatoxê ê zî zafî.

Şinu berê daîreyê merdim û sekretêrê ê merdim ra vanû:

— Ez filon merdim a; ti eşkêna xeber bidî mudîr?

Sekretêr şina zerê mudîr ra vana:

— Yew merdim amê û namê yî zî Xal Mêhmed o; qayil o to bivînû.

Mudîr vanû:

— Lez, ê merdim bigêrê zerê!

Yo zî warzenû, payê gucaqonê xo qefelnenû, şinu Xal Mêhmed vera û verard şinu Xal Mêhmêda. Dima ca mocnenû yî û koltix di ronêşnenû.

Xal Mêhmed rî qehwe wazênû; pîya şimênî. Dima vanû:

— Xal Mêhmed, de vacê, se bîyû, ti kewtî ni hal?

Xal Mêhmed hal û wazîyetê xo pîyor cîrî vanû, yo zî goşdarî kenû.

Mudîr Xal Mêhmed ra cüzdonê nîfisê yî wazênû, çend kaxit estî, dunu yî û vanû:

— Ni werakan (evrak) ti dekênî û tepîya mîrî unî?

Xal Mêhmed mîyan yew hefteyî di werakanê xo kenû temam û honê şinû ey het.

Mudîr vanû:

— Xal Mêhmed, ti eyr gurê xo dest pê kenî. Gurê to çayxaneyê daîreyê ma di çay viraştiş o; ti çay virazenî û kenî vila. Heta ez îtyabî, ti çayxaneyê di xebitîyenî.

Humayê Xal Mêhmedî ra yew bêr û xêr akerdibî.

Xal Mêhmed hîrî ser xebitîyenû, dima zî serê yî zêde bî; mecbûr teqawit benu.

Xal Mêhmed vatînî:

— Mi zaf holî talabê yî, şinasîyan ra kerdibî, la belê yew Kirdê Melêtî roj hêla teng di rasabî mi, feqîrê mi dîy û destê xo êşt mi.

— Ê merdim şit helal werdibî. Holê mi belê çend pêray çay mi yê ra nêgirewtibî, yan yew di rê nanê mi werdibî. Mêrik holê mi xo vîra nêkerdibî.

— Mi holê zafîn ra kerdibî û mi êştibî miyanê behr (deniz). Miyanê ni behr di masan (balik) tede îstîfade kerdibî. «Eyr rizqê eyî masano ez ha wena.»

Ena mesela fekê yî ra mi goşdarî kerdibî; eyr Xal Mêhmed dinya di nîyû.

Mi vaştibî ena mesela ez binusî.

Xal Mêhmed her ser şînî qebrê Şeyxê xo zîyaret kerdînî.

2009 di honc, semedê zîyaretê qebrê Şeyx Mehdi şînî Piran. Rahar Ergani di qeza viyarnabî û dinyayê xo ucad bedelna bi.

Homa rehmê xo pê bikû.

İrfan KAYA