Zuexpa dewe Gowderîya.
Gowdere namê yew mintiqa yo; nîmeyê yo giradayê Pali'ya, nîmeyê zî giradayê Çolig'a.
Gowdere, Daqun, Hacyun û Parsi ser hiri qisima
Dewê ma, Zwexpa, miyan mintiqay Daqun'da
DAQÛN
Tirbaxec'ra heta Zwexpa, bê dewê «Mirî», pîyor dewî Daqun hesibîyênî.
Mîyalon, Pakonî, Pul, Tanzut, Züwyer, Xeylon, Ğaydmem û Hatêk ni dewî ciranê Zwexpa yê.
Zwexpa vera wevêr ko spîya .
Warê Zwexpa zaf berzo, şev çilê Diyarbekir tera êsenî . Warê Zwexpa ra, Darêhenî û rindê Ruê ( Murad) temaşe kerdiş zaf rindo.
Watişan gorê, çahar biray verî yên Zwexpa.
Ahmed, Mehmûd, Kasim û Cindi.
In çehar biray Zwexpa de cuwiyênî. Eke zi namê in brayan ra barîğ estî.
Dima, sobina cayun ra Hêsenon, Hêyderun û Hêsun amêy Zwexpa. Pa in barîğuna Zwexpa yena şinasnayiş.
Zenaet û çullagê Zwexpa
Waxtê Huqumatê Osmanli de, watişanê pîlanê ma gorê, Zwexpayic dezgê mitil (bezi Amerikanî) û şal û şepik (çullagê) ser şuğulyênî.
Honc, vatişê pîlanê ma gorê, dormalêy mintiqay Pali, Dep (Karakoçan), Darêhenî û Çolig ra înson, semedê cil û mitilan xoya amênî Zwexpa.
Zwexpayic mitil viraştênî û boyê zî kerdênî. İnsan amênî Zwexpa, hacê keyê xo pêda kerdênî, hema şinî dewun û sukê xo.
Huqmatê Cumhuriyet ra pey, dezgê mitilan tek tek qefelyayî. Dewicun zenaetê kal û pîrikan xo ca verdabî. Zwexpayic zî bê zenaet û xebat mendibî. Talehê Zwexpa ni waziyetî ser bedelya bî.
Waxtê verî, dormalê Gowdere de hacê kam bibînî, şinî Zwexpa de hacê xo pêdîa kerdênî.
Hal û waxtê Zwexpayicon, vatişê werinan ma gorê, sobina dewun ra zaf rind bî.
Zwexpa û dewên dormalê
Zwexpa çerrê bestê Ağan û Mir'an Pali de nimenda.
Milkiyetê dew, ê Zwexpayicon bî; heta ewro xuser cuwiyênî.
Dormalê Zwexpa de dewê gird estî.
Ardürek, Xeylan î Kebir û Züwer, waxtê verî bestê began û mîran Pali bî.
Erdê êy dewun ra began Pali her ser amênî, barê xo girotênî.
Xeylan î Kebir began Pali ra, bestê keyê Zabûnûn bî.
Miyabin Zwexpayicon, waxtê verî Xeylon, Züwer û Pakonî zaf çinêbî; la belê miyabin Zwexpa û Mîyalu de tim yew ittîfaq estibî.
1925 û tesîrê sarê wedartiş Şêx Seîd
1925, kıyamê Şêx Seîd ra pey, huqmatê Tirkiya zorê xwe dayê ser pîyor dewunê Gowdere. Zwexpayic bîyê feqîr, zê verî; idarê eyn zî bîbî xirab.
Merdim naskerdî yê Gowdere
Farisî Êrebon, Kêk Hêsen û Mehm Têyr mintiqay Gowdere de merdimên êsayê bî.
Ni hiri merdim hem idarê eyn rind bî hem zî zunayê Zwexpa hesibîyênî.
Pa nêya, Hêm'ê Reş yew mudê û derg, mixtar Zwexpa û Pakonî pîya kerdibî.
Zwexpad çullagê heta demo peyên berdevam kerdibî. Mintiqay Gowdere de bê Zwexpa kes çullagê nêzanênî. Şarê dormalê Gowdere zî şal û şepikê xo Zwexpa de danê viraştiş.
Heta demo peyên, 1950, qismek insanan çullagê kerdênî.
Huma rexmê xo pê bikû, Rizê Musê heta demo peyên zî şal viraştênî. Ni pîlê ma, ma miyan ra şî; çullagê zî qedyay.
Erd, dar û cuwîyayişî Zwexpa
Ard romitî; Zwexpa de zaf kemî bî. Darê maziyer zî tede kemî bi.
Zaf kêmî dar pawite tede esto.
Gewen tede zafo. Dewar xo zimistûn pê gewena weyê kerdênî.
Idarê Zwexpa zaf hol nêbî. Ni sebeb ra şarê ma zafî Zwexpa ra kewtibî dûr. Sobina dewun û suk'an de waştênî ca bidê xo.
Qismek insanê ma 1960 de amêbî mintiqayê Cebaxçur de dewên newey nay pîyera.
Ewro çehar dewên Çolig de Zwexpayic tede cuwiyênî.
Ni dewî, Tarbasun, Verî Pird Simsor, Xeyd'ê Çolig û Xiraba',di cuwiyayişê xo berdevam kênî.
Sebebê amiyayişê Çolig zî, Zwexpa de erdê arazî kemî yo. Zwexpa bîbî gird, tede idarê bîbî sist. Ni sebeb ra Zwexpayic bîyê vila.
Sebebê diyin zî esto: her ser Zwexpa de horyes amênî, zerar danê baxçan û bonan. Ew semed ra Zwexpa de cuwiyayiş bîbî çetin.
Ewro Zwexpayic mintiqay Çebaxçur de waharê mal û milkî yê.
Idarê Zwexpayicon zî rindo.
Tekiliyatê Zwexpayicon zî yewbinan ra zêde esta. Tekiliyatê Zwexpayicon zê verî nîya, la belê honc sobina dewun gorê tekiliyatê eyn zêde ya.
Zwexpayicî koçber bîy
Heta 1994, Zwexpa dewa şênî bî. Nêzdî 35–40 key tede cuwiyênî.
1994 de huqmatê Tirkan dew kerd veng, Zwexpa kerd xirabî.
Zwexpa, rêya meselay Kirdan ra, pa Zuwyêra, Gowdere de bîbî hedefê huqmatê Tirkan.
Zwexpa, ridê na mesela ra, pêy, êrd qalikan xo terk kerdi bî; bîbî koçber.
Qismek Zwexpayic koçber bîyî, şîyî Xarpêt; zafî zî rî xo da bi hetê mintiqay Çebaxçur.
Ewro tenê emnan çend keyê şinî tede manênî. Heta payiz pêyên tede zerzewatê xo romênî. Dar û baxçanê xo pawênî û payiz pêyên de dew terk kenî, şinî sûkê Xarpêt o Çolîg keyanê xo.
Zwexpayic û Ewrupa
Zwexpayic 1980 ra pey zêde hetê xo da Ewrupa.
Ewro her key ra micit yew insan Ewrupa de cuwiyayişê xo berdevam keno.
Zwexpayic mintiqay Çebaxçur di zafî waharê mal û milkî. Qismek zî esnafi ser şuğulyênî. Idarê hemin rindo.
Irfan KAYA
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder