MEHMUD MALLEY Û ARYÊ ZUWYER?

HOMA RÊHMÊ XO PÊ BIKU

Dewê ma Zoxpa di Mehmut Mallê estibî.

Mehmut, zaf hol û camêrd yo merdim bi.
Dewê ma di arye nê xeftiyenî; dewic ma ariş xo berdîn dewe Zûwyer'di tehnenî.

Zûwyer hem dewa pîlîb, hem zî awê yê zedê bi. Ridê nêra yew arye tede estibî. Nêzdîyê Zûwyer'id dew qicî ariş xo berdin, Zûwyer di tehnenî.

Yew roc, hêt yerîya Mehmud Mallê. Katire xo ariş bar kenû, şinû dewe Zûwyer.

Ariş xo verî arye nunu ruê. Vahar arye, Yib Qasim bi.

Yib Qasim, Mehmud ra vano:

— Mehmud, ti bînê, erê ame! Dorê to nizdî nimac sibê ya. Şue emş dev di meymanê yew duestê xo bi û nizdî nimac sibê bîye îtya.

Mehmud vano:

— Tamam. Emş ez şinû keyê dewic xwîd kuenû kişta û nizdî dorê xo ez yena.

Dewic ma Mehmud şinû kê dewic ma, Dewic ma mahmud vênenu pê benu şeyn û vano:

— Tuê hol kerd, amê Mehmud! Ma emş teraqnenî.

Dewic ma û Mehmud hêttun nîmê şew teraqnenî. Şew beno êre. Mehmud vano:

— Ma rakû?

Dewic ma vano:

— Tewê nîben. Ez to nimac sibêy di vareznena. Ma binêna qise bikerî, ma hima rakû.

Mehmud qerqelyenû û vano:

— Ma bacê xo nêhesîyenî, ma rakû?

Dewic ma vano:

— Mehmud, wullay, ez tim nimac sibêy di varzena. Hima Mallay Êzun nîwendu. Tim nizdî nimac sibêy di mîzê mi yena, ez bena aya. Ew waxt ez tuê wareznena.

Mehmud înon kenû, dewom qisekerdiş xo kenî. Dima zî rakonî.

Xo hesîyenî, tîj vecîyaya. Dore Mehmud zî vîyerta. Mehmud zaf qerqelyenû û vano:

— Ero! Qey to ez xapîna û? Mi tora niva ma rakû! Qey to neverda ma rakû?

Dewic ma vano:

— Mehmud, wullay talehê to çînû! Her roc mîzê mi omenî. Eyrî nê omeya, ez î eceb mendo.

Mehmud vano:

— Êro, kir tuê bibê sêhate mi? Halê mi zî înon o!

Bimonen weşîd.

Irfan KAYA

MÊRG DEST TEPIŞTÎ

Waxt verî yew bacar di yew merdim desttepışte(cimri) cuwiyeno.
Şarî bacar kes ê ra hês nêkeno û dormalê ê di  kes zî çinyo.

Desttepiştê çerrê xeyr û xeyrat zî nêkerdinî.
Vatiş caiz û se merdim nê ena dinya rî nê zî axrêtî rî bînî.
Merdiman ê rê rê tera vatinî,
Qet homa yenû to vira yan nê?
La belê çimê ey,  bê mal dinya tewe nêdinî.
Kam ê ra biwatînî  merg esto ,  semeday axrêt xo ya çi biker, zorê yî şinî û tekilyatê xo ê merdimanra zî birnênî.
Ni semedra herkes tera lomê kerdinî, faydê ey kes ra çınêbi.

A merdım rojek pê êmrê homaya dinye xo bedelnenû.
Ê bênî finênî mezel hêq kênî.
Fani bê ponc metrê kefên tewe nêberdibi a dinya.

A dinyad Cebrail SAV, ê merdim vendenû huzurê xo û ifadê ê genû.

SAV- perseno:
A dinya bîn di ti çend serre bî ?
Fani vano; Ya hazret ez  hotê(70) serre bi ya.

SAV persî diyin perseno:
A dinya bin di to pê xo di tewe verdabi (mal,milk û peray)?
Fani vano:
-Efendi  10 apartmanî mi, 2 hêzar velç ard romitê  û yew qupê zerdun miucad ca verda û ez omê û huzirê to.

SAVpersê hirin ci perseno:
 -To qet nêwerdinî, nêşimitinî û dinyara nêgeyrênî, yan zî to semeday xo çerray peray xerc nêkerdinî?

-Fani vano:
-Efendi ê gurê ew qeyde mi nêzonênî nê zî mi kerdinî.
Mi çi qezenc kerd û se mi xo rî nêni pîyera(tasarruf).

SAV :
Vendê meleketon xo dûnû û eyn ra vûnû:

-Mir yew cıtay Pelan(kanat) biyarîn.

Vengê SAV ser fani pê bênû şeyn(sevinme) û SAV ra vûnû:
-Efêndî eka ê pelan ti  mina bestî,  ez sê têyron(mircıkan) eşkena bifirî?
SAV vano :
-Nê laco, ez ê pelanî pê têyr firenî  ê pelan to ya nêbestenû, ê pelî kî hê bestê Qonz'ana(Kaz) ti  pê encax ar'ra kaş benî , ez ê pelan bestena to ya.

Irfan KAYA

Hês û Hêcî Sêid Began

Hês û Hêcî Sêid Began dezayê yew binanê.

Hêcî Sêid, Harbê Virrisî (Rus) de serbazê eskeranê Osmanlî bi. Dezayê ey, Hês, zî hem Harbê Virrisî de, hem zî piştî qiyyamê Şêx Sêid Efendî de, cê xo girotibî.

Hês Began, badî qiyyam, şibi binê xêt. 1930 de huqmat qanunê af vetibî û ey zî binê xêt (Suriye) ra tepîya agêyrabi welat. Cuwayîş û jîyanê xo Çolig de berdewam kerdî.

Dezayê Hês, Sêidê Began, zûnayê Tirkî zî rind zonênî, la belê Hês Began Tirkî nizonênî.

Çolîg newe bibi vilayet û yew Vali tayîn benû, yenû Çolig. Binatê Valî û Hêcî Sêid Began rind bî.

Hêcî Sêid yew roj Valî dehwêt ken kê xo. Valî benû meymanê Hêcî Sêid. Dezayê ey, Hês, zî yenû kê Hêcî.

La belê Valî, derheqê Hês de verî taqîbat viraştibî û derheqê Hês de her çi zanayîşê xo bî, zanênî.

Hîrî hemê nûn xo wênî, dima pero pîya tereqnênî.

Hêcî Sêid tersenû, la belê dezayê ey Hês, verê Valî de çi ko xelet vacû, ez şarmizar bibî.

Hêcî Sêid yo deme veciyenû teber. Hês zî temî kenû û vûnû:

— Heso, ez ha veciyêna teber. Valî to ra çi pers kerd, se ti tewe nêvacî?

Hês zî vûnû:

— Tamam deza, wa çim to pêd nimon.

Hêcî kono teber, la belê firsêt kono Valî dest, Hês ra qayîlo çi pers biko û fekê Hês ra xeberan bigero.

Valî vûnû:

— Hêsen Efendî, “Siz Mendo’da silah arkadaşlarınızla birlikte ne yaptınız?”

Hês Began vûnû:

— “Valî Beg, valla biz ananî si.....tin, eskerî qir ettîn.”

Qalê Hês, serê Valî benû sur zê çila.

Hêcî Sêid tepîya agêyrenû zerrê unîyenû. Valî biyû sur zê çila. Hêcî Sêid fam kenû ke binatê Valî û Hês de çi vîyertû.

Hêcî Sêid vûnû:

— Heso, to vatû se rengê Valî xeripiyo?

Valî a deka cê xo ra benû berz û vûnû:

— Ez hîn şina!

Hûrd pîya Valî viyarnên, tepîya agêyrenî zerrê.

Hês vûnû:

— Deza, wallah mi tewe û xirab nêvatibî. Mi ra pers kerd ke şima Mendo de pa embazan xo ya se kerdî bi? Mi zî va:

“Ananî si.....tin, qir ettin êskerî.”

Hêcî Sêid vûnû:

— La deza, ti hîn vacî se? To her çî vatû! Huma xer xo bid to! Mi ti temî nikerdibî, mi to ra nivatibî tewe. To ra pers kerd ke se vengê xo mek?

Hês vûnû:

— Hêcî, ez se bikerî? Zaf zor na, mi ser ez mecbur biya, mi cevab eyî da!

İrfan KAYA

Qir ettin: Yok etmek.
Mendo: Bingöl merkeze bağlı bir köy.

ENA RADIO KURMUNCÎ NIVUNA

Waxt verî di radio kurmuncî program viraştînî. Yew radio ê Beğdad  a bîn zî radio ê Êrivan bî.  Şarî ma her roj sêhat ponc di radio ye Êrivan akerdini lawikî kurmunci gorê nîm sehat goştarî kerdînî.

Dezay ma Ap Hêsenê Şeyla Çolîgîd sêhat tamir kerdinî. Huma rêhma xo pê bikerû ey 1996 di dinyê xwê bedelna. Tim ma ra na mersela vatînî. E zî zaf aleqêdarî kurmuncî bi. Her roj Çarşuyê Çolig di sehat ponc di vengê Radio xwî akerdînî û goştarîyê kurmoncî kerdînî. Dikkanî ey kiştê Qehvexanê Êli beg di bi. Kam a sehat Qehvexane bibinî se goştarîyê kurmoncî kerdînî.

Yew Kurmoncê ma î Gonig semeday lawikû goştarikerdişa xwî ri yew radio ernenû. Kêye dî  têde şuxûlyênû la belê nêşkenû kurmonci bivînû. Xob û xo fikrîyenû vûnû :
Zerrê na radio di kurmoncî çînya, ez bêrî bajar di  kurmonci dekêr î.

Radio ê xwî gen û yenû Çolîg pers kenû. Yew merdim ê ra vûnû ene gurenra  Hêsen  hol fam kenû. Yo zi radio ê xo gen û şinû  Ap Hêsen het û vûnû :
-Na radio mi kurmoncî nêvona ,ti eşkênî mîr kurmonci deker î?

Ap Hêsen ûnêyenû marka ê Radio dewic û Radio ey zêcîya.
Hêsen vûnû :
-Ez eşkena kurmoncî dekêr î , la belê ez ponc kagit peranî heqe xo to ra gena. Ti wazenî ez kurmonci deker î?
-Dewic qabûl keno.
Ap Hêsen dewic ra vunu :
-Ti şo kar û gurê xo biwîn û sehat ponc di bê radio xwi bigêr.

Dewic şinu kar û gurê xwi vînen û,sehat ponc di yenû dikanê ap Hêsen .
Ap Hêsen sehat tam ponc di programê kurmunci dest pê ken û yo zî kurmoncî akenû. Dewic tam o waxt di yenû çi biwinû , ûnîyenû radio ey ha kurmoncî vûna.
Dewic pê zaf şeyn(keyf) benû vûnû :
-Hêsen bra ,Homa to ra zaf razîbo to kurmoncî dekerda radio yê mi. Ponc kâgit peranê xo vêcen û dunu ap Hêsen ,
Ap Hesen vûnû :
-Ena  rê ez peran to ra nêgena, reyna ti biyarî ez hêqê xo to ra gena wa xeberê to bibo.
 Keyfê dewic yen û radio xwi gen û şino dewe xo.
Na mersela mi ey senedra nişta, Şari ma raşta zî zaf feqîra.Çerray kurmonci de bîya radio?

Bimonîn weşîd

Irfan KAYA