Çırê Musyon
31 Mart 2012 Cumartesi
ŞEYX TAHAR Û FEQİ
26 Mart 2012 Pazartesi
QAYIK'Ê POŞİT
Şarî ma kam bişinî sûk'an(bajar) çi bi eşnawitinî amênî dewun xo di vatinî, qalanê êyn fek'ra fek gêrenî bînî havadîs.
Şarî ma ew waxt pê rahar asîna şînî sûk'an u omenî mintiqay ma.
Govdere-Dakon, Çirraxirab (Suveren) di niştinî Tîrun şînî darêhênî,
Çolîg û hetê bînra zî şînî Palî u Xarpet.
Karê û gurê xo dînî tepîya niştînî Tîrun agêyrênî, Çirraxirab di Tîron'ra amênî war. Dima pê Qayik'a kotînî wever şînî dewon xo.
A Qayikê Poşît şarî ma berdînî wever(Çirraxirab), tepîya agêyrayiş di ardînî naver(Poşit).
Şarî ma vatînî Qayik'ê Şêx Êwdilhemîd.
Qayik yew mude Pulîcûn yew mude zî Tunstcûn şuğulnênî.
Kê Şêx Êwdilhemid zi Poşîtid bi. Şêx badî surgun binê xet ra agêyrabi, Xalon ey Pulîc Poşît di ca dabi ci.
Poşit zê yew cennêtî bî.
Efendî rencberê kerdînî Hegay û baxçê romitînî. Baxçê ey di çi Fyek(Dar) biwatinî tede estibî.
Efendî baxçê xo ra çi biçînênî barê meymanan xo tim verdênî.
Dewic bomenî kê ey, micit barê êyn zî ardinî ver ronênî.
Kê efendî ser î raharî Zoxpayicûn,Tunsticûn,Pullicon û Dolicûn bî,
Efendî tim waxtê Tîrun amayiş pawitînî.
Dewic sûk'ra agêyrênî kotînî wever , raharê êyn vêr berê efendî ra vêrtînî.
Tîrun hetê mağrêb omênî Çirraxirab.
Efendî picemê xo kerdinî pay sêr raharî dî vinertînî.
Dewic zê tüzban bînî rêz û lew nênî efendî desta.
Efendî dewîcûn ra pers kerdinî. Sûk'an di çi bibinî dewîcan ra havadîs û xeberanê xo girewtînî.
Dewican zî xatirê efendî zanênî. Hacê(ihtiyac) kê efendî bibînî dewican sûkan ra cîrî ardînî.
Yew roj Tunstic û Pulîc yew qeflo pîl yênî, pê Qayika qonî wever.
Efendî picemê xo honc girewtibî pira û sêr rahar dî pawê dewîcan vindeno.
Dewic yênî bênî nizdîyê kê efendî , efendî êyn vêneno, cad vecîyeno serê yew Kerra.
Qomê efendî zaf derg bî, sêr Kerra di komê ê bibi di qat.
Efendî sêr Kerra'ra destê xo kenû derg, dewic bênî rêz û lew nonî efendî desta. Qomê kam derga se rehat lew nênî efendî desta, qomê kam kilm bînî nêrasenî destê efendî.
Qubik Tunstic, homa rehmê xo pê bikerû, zaf yarûn yew merdimi bi. Qomê Qubîk zî zaf kilm bi.
Qubik vûnû :
Efendî ya xo çewtik yan zî bê war, wa dewic beşkî lew to destanîn., ni qeyde nebeno. kes nêraseno destanî to , encax ma in qede eşkênî lew stare (Kîr'e) toyan.
Ti qayilî ma lew starê toyan?
Irfan Kaya
25 Mart 2012 Pazar
SAÎD ELÇÎ
Saîd Elçî, dewê Çolîg Zeynebid 1925 di amo dinya. Saîd Elçî êslî xo kird (zaza) o, la kurmancî zî hol zonêni.
Said ELÇİ vatişan gore zafi binê tesîrê şeyh Tahar efendî û şeyh Mehdi efendî di mendibi.1948 ra pê şeyh Tahar û şeyh Mehdi efendi surgun ra tepîya ageyrebî.Şeyh Tahar efendî kêye ey dewe Lice Serdi di bi,labelê ey zafî Darêhênî,Çolig û Palî (Palu)di mendinî.Sebebê ey zî waxtê mahqumê ey di şarê Darêhênî û Colig ey pawitibi. Şarê cebaxçor ey rî zaf ardim zî kerdênî.
Şeyx Tahar efendi tim bomênî Cebaxçor verî ziyaretê qabrê çend tenê şehîdan ziyaret kerdênî. Ene merdim Êsayê(bölükerdê) Kaxkig ra Ömere faro,Eminê Mikî,Mehmê Elî Cewahir.Girnos ra Hêcî Kolos u Ismail ağa ye Darêhênî bi.Hetê ene di kêye êsayê zî ziyaret kerdeni. Ene kêyanra yew zî kêye babî Said Hêci Züfer bi.
Ew waxt şeyx Mehdi efendi zî dewê Palî Hun(Beyhan) di ca da bi xo. Said ELÇI zaf rê şeyh Mehdi zî ziyaret kerdêni. Şeyx Mehdi 1963 di awankerdişê teşkilatê partiyê karkeranê Tirkan(TIP) Palî di ardim zi kerdibi.
Said zaf waştibi tehsil bikero, labele ridê feqirêra nêşkabi tehsil bikero.Dima semedê xebat şi bi İstanbol.
Yew deme Îstanbûl di Asar- Ilmîye Kütüphanesi di xebitîyabi. Badê zî muhasebecîyey kerd û heta şehîd kewtiş ey ene mesleg di şuğulyabı.
Îstanbûl di awankerdişî Bingöl Öğrenci Yurdu de aktîf ca girewtibi. Îstanbûl, Anqara û bacaranî bînan de çi falîyeto ke kurdan eleqeder kerdêni tede cayî xo girotên.
Hedîseyî Kerkukî(Kerkük) ser 1959 Asim Erenî wekilê Nixdeyî (Niğde), yew teklîf (önerge) da Meclisê Tirkan û verbî kurdan "mûqabeleyî bîlmîslî" waştên. Ey vatên: 'Iraq de kurdan turkmenî qetil kerdî, ma zî tîya (Tirkîya de) eynî tewir kurdan qetil bikeri.' Ney ser o wendox û zunaye kurdan zaf cayan de Asim Eren û na polîtîkaya sovenîst protesto kerdibi. Saîd Elçî zey yew serekî reya verên na faaliyet de xo nîşan da. Telgrafo ke Asim Erenî re şawit bi, tede vatên: "Ewro her ca de heq û huqûqî merdiman esto, tu kes neşkeno kurdan îmha bikeru!… Ney hol dekir mezgî xoyo kufin!…"
Dewleta Tirk 1959 de talabe u zunayê kurdan ser o yew operasyono pîl viraşt. Îstanbûl, Anqara, Dîyarbekir, Qers, Malatî, Xarpêt, Çolîg û bacaranî bînan ra 50 kirdî vîjnayey dey arye û eştî heps û zîndanan.Na dewa de Saîd Elçî serbazan ra yew bi.
Dewayê 49'an de ey merdimanê ke pawitişo sîyasî (sîyasî savunma) viraştibi, înan ra yew zî Saîd Elçî bi. Saîd Elçî zey yew serekî kurdan amên mehkema kerdiş. Mudeomomı Tırkan semedê 24 kesan "îdam" waştên, Namê Saîd Elçîyî mîyanî nê 24 kesan de estıbi.
Hema dewayê yin dewam kerdin, na rey 1963 de, Saîd Elçî û bacaran binanra pero pîya 23 kurdî welatheskerdenê amey girewtiş. Devletê Tırkan îddîa kerdênî "Saîd Elçî eleqayê yî Barzanî di esta", îddîa di, serbaze înon Said Elçi yo, Partîya îllegal nawa pîyera. Wazeno Kurdîstanêko xoser(bagımsız) virazo . Ridê ena merselara amebi tepiştiş.
1950-1960 de, zanaye u roşnaye milletê kurdan newê amebî yew ca u xo miyandi fikryênî.
Ideolojiyê xerîb kewtib yin miyan,yew kisim bibî çep(sol) kismek zi bibî raşt(sağ).Said fikriyayişê yi hete raştî ser bi.
Said badê surgunê Kütahya tepîya ageyrabi Kurdistan. Newê ra tekilyatîyê xo şeyx Tahar u şeyh Mehdi efendi di viraştibî.
Saîd Elçî û embazî ey amê pê ser yew parti awakerdiş ser qirar girewt. Hezîranê 1965 de Seîd Elçî û embazanî xo Dîyarbekir de PDKT (Partîya Demokrat a Kurdistanî Tirkîya) îlan kerd. Faik BUCAK kerd serbazê PDKT. Said ELÇI zi îdarê partîdi cay xo girewtibi. Awakerdişê PDKT vatişan gore fikrê Fehmi BÎLAL bî.Fehmi BÎLAL 1925 di katibê Şeyh Said efendi bi. La belê Fehmi BÎLAL miyan partî di ca nêgirwtibi.
Dewletê Tirk PDKT girewt binê takibatê xo.Waştenî piyorê parti bigerî binê destê xo. Taqibat u pil awakerdiş parti ser kerdibi.. Aşmê Tebax 1966 di Faik BUCAK destê MIT'ê Tirkanra amê kiştiş.
Dima Saîd ELÇÎ idarekerdişê parti girewt xo ser. Said sîyasetu pak kerdênî. Zerrê ey di bê aşqe welat tewena çinêbi. Partî roc be roc bibi xurt. Welatxeskerdox û demokrate kurdan heme ce xo partî di girewtibi.
Ew waxt Tirkîyadi Partiyê Karkeran(Isci partisi) estibi. PDKT u partiyê karkeranê Tirkan rê rê piya siyaset ser ittifaq kerdêni. Mitinge rojxelat(Dogu mitingleri) ew deme amebî viraştiş. Zulm û zordariyê devleta tirk milletê ma ser zaf giran bi. Qomandoyê Tirkan dewan kurdan di zaf zulm kerdini. Ew waxt dinyad yew haway çepan ameni(1968 rüzgari). Zafi demoqratê Kirdan zî binê tesîrê ê hewad mendibi. Demoqratê kirdan awakerdişê DDKO(Devrimci Dogu Kültür Ocaklari) dest pê kerdibî. PDKT sazkerdişê DDKO binê destanra ardim kerdêni. PDKT îllegal bî DDKO zî legal bî. PDKT u DDKO bin namê DDKO di yew mude faaliyetê xo ya siyasî berdevam kerdibî.
Mitingê rojxelat di Saîd Elçî, Mîtîngî Silîvanî (13.08.1967), Mîtîngê Dîyarbekirî (03.09.1967) û Mîtîngî Sêwregi (24.09.1967)de qalî kerdibî. Mîtîngê Sêwregi ra pey cezayê mehkema 49' an ra pê surgun bibi Kutahya, yew deme uca de mecburî îqamet kerdibi.
Cezayî a Girana(Agir ceza mahkemesi) Antalyayî de Saîd Elçî û Şakîr Epozdemîrî pawitişo sîyasî (siyasi savunma) kerdibi. Saîd Elçî bi xo na dewa ra yew ser ceza girot, cezayê xo Antalya de pawit, sibat 1969 de hepis ra vecîya.
Dima Saîd ELCÎ surgun bibi Kütahya.Nizdê di ser ucadê surgun mendibi. Wextog Seîd Elçî Kütahya di bi, Saîd Kirmizitoprak (Dr. Şivan) û Bînbaşî Şevket Turan zî Çanakale û cuwa pey Isparta de surgun de bî. Nizdî ra eleqedarê her di Seîdan o wext virazîya. Wexto Seîd Elçî hepse Antalyayî de bi Dr. Şivan çend rey şi Saîd Elçî hepis de zîyaret kerdibi. Bibi pêşnîyaz Saîd Elçî, Dr. Şivan û çend embazî ey şawitî Kurdîstanî Başûrî (Güney Kürdistan).
Cûntayê faşîstan 12 adare (Mart) 1971 dima Seîd Elçî reyna bibi mehkûm, Îdarêyo Orfî (Siki Yönetim) geyrêni ci. Cûntaya pey zaf kadroyî DDKO û PDKT amebî tepîştiş, Dîyarbekir û sewbîna hepsan de bî. Dewlet Saîd Elçî dima bî û geyreni yi tepişî.
Seîd Kirmizitoprak ew waxt başur di partîyê xo awakerdibî. Seîd Elçî waştên rewtir(lez) Dr.Şivanî veyno, mesela binatê xo di hal bikero. Ew wext Dr. Şivanî partîyê xo viraşti bî, Saîd Elçî û partîyê ey rayîrî xo sero yew müşkilê dînî. Heta Saîd Elçî ajanê tirkan ilon kerdibi, partîyê ey zî yew partîya tepiya (gerici) dînî. Dr. Şivanî xo gore waştên na tepîyamendişê werte ra wedaro.
Dr. Şivan û embazî ey Behdînan de mintiqayê Kelaqûmrî de mendên. Dr. Şivan amebi Zaxo, ey û Seîd Elçî kêye yî Osman Qazî de yewbînan dî û pîya şî kelaqûmrî. Şîyayîş o şîyayîş bi, Saîd Elçî reyna pey ser nêageyra.
Dr. Şivan zanayê, roşnayê û akıl yew merdim bi, heto bîn ra zi zaf bencîl û îhtîraskar yew merdim bi. Îdeolojî ey zi nîjadperest çep (ulusal solcu) bi.Qayil niyebi xo sera merdim biweno.
Dr. Şivan (Seîd Kirmizitoprak) û di(2) azaye partîyê Dr. Şivan qirar girewt, 25ê hezîrane 1971 de, Saîd Elçî û Mehemedê Begê Kelaqumrid day kiştiş.
Birayî Dr. Faîq Savaşî (Faik Savaş, Darêhênî ra dewe Ülyon ra bi) Abdullatîf Savaş eşnaweno ke hemşerî ey Saîd Elçî amo, wazeno şîyero ey veyno. Abdullatîf Savaşî, Iraq de mederese de feqîyey kerdêni, yanî xo rî wendên, eleqey ey bi mesela çine bî. Wexto şino kelaqumrî, semedo ke xeberê kîştişî Saîd Elçî kes ne eşnawo, ey zî nanî gulan vera kişenî.
Mergî Saîd Elçî, şarî ma Kurdîstan miyan di zaf tesîr u pil kerdibi.
Cigerxwîn şîîrî xo de ena vatên: "Ey heval Elçî ey heval Saîd/Ji bo azadî tu bûyî sehîd"
Saîd ELÇİ yew şehido nemıro miyan mıllete Kurdan di.
Hema zî şarî Kurdistan xetê ey ra siyasetê xo berdevam keni.
Irfan KAYA
10 Mart 2012 Cumartesi
EZ TÛŞKO LETO
Êya ser zi hawa zaf rind viyêrenu.Mirçik hak'u her roj kena. Pir oniyêna Mircikraö xo kena hêdre rahar warî tepîşena.
Rahar'ra yew dewij vera benû vunu :
Pir vuna : Ti zon yan Mîrçikê mi zona? Ez gorê Mirçikê xo tîyo yenû. Mîrçikê mi helîn xo viraşt hak zaf kerdî , ez gorê Mîrçikê xo tim şino warê.
"Pîr aşmê Adar di şina warê û vuna:
Ez miyun bir û bir gêyrênu.
Tiro fisê xo Adar û Sibat pîya verdêno"
Pir hêma yê feq do, pûk nêyenu pîyêra wêllik vay duna zaf zî benû serd.
Pir êna rê vuna:
Ti hal û hêwalî zimistanî nizanî
Malê xwe xirab kir,
malê mi serdanî"
Pir quêna bin liyên turaq.
Liyên turaq di qûl esta.
Êya qûl ra wellik şina zerre,
Pir û Tüşkî yê pîya zerrê Liyên di xeneqyênî.
Ena merselê Pir û Dewar yê yo.Aşmê Adar di hêwa rind viyêrenû,
badî çillî Pir xo fînêna aryê û şina warê.
Vewr varêna fêlek yêna Pir û Tüşkonî yê ser.
Êna çirok nîmê yê mi nişt, nîmê û bîn zî Zerrîn'a Azij ra mi girêwta.
İrfan KAYA
9 Mart 2012 Cuma
ŞEYX TAHAR Û MEBUSÊ ÇOLÎG
Şêx Tahar efendi brây Şêx Seid efendi yo.
Şêx Tahar efendi zahf zunayê bi. Fêhmi BILAL semedê yî vano (zeka şaşkini)
Şêx Tahar pozitif ilm ser zi zunayê yi zede bi.
1930 ra pê hetê hüqmatra sürgün beno Trakya. Nizdê 20 ser sürgün di cuwiyayiş xo berdevam kerdibi.
Badê sürgün tepiya agêyrabi welat , emrê xo zêde Darêhênî,Çebaxçor û Pali di viyarnabi.
Şêx Tahar badê sürgün yew dême kêye xo ardibi Çolig. 1950 ra pê Şêx Tahar yew mudê benû vaaz Comîyê Hêcî Hidir.
Ene wazifê yê heşt (8) aşm devom kerdibi.
Yew ruej eşnawenu mebusê Çollig Mustafa OKÇUOGLU û Feridun Fikri DÜŞÜNSEL amê Çolig bîyî meymanê müfti Abdullah TUTAL.
Rehmeta Miftî Êwdila êslê yî qezê Tekman ra bi..
Her di hemê zî merdimê Ittêhat-i Terrakî û bestê Mistê kor bi.
Enî merdim Çoligic nêbî.
Mustafa OKÇUOGLU Dep'ra (Karaqueçon) bi.
Feridun Fikri DÜŞÜNSEL zi kokê yi Dersim'ra bi.
Her dî merdim zî waxtê Ismetê kêr di (Inönü) bibî mebusê Çolig.
Ew waxt mebus Ankara 'ra Mistê kor û Ismetê ker tayin kerdinî
Şêx û Mêlle Sêid(mezracik) comîyê Hêcî Hidir di pîya wazîfe kerdînî. Her di hemê zî xebatox Müftî hêsebîyênî.
Müfti hem zonayê yî hem zî ridê giranê yêra Şêx'îr hürmet kerdînî.
Şêx Tahar û Mellê Seid Mazracik (dewe Çolig), genu xo hêt şinu kêye Müftî.
Ber'ê Müfti kuênî, Müfti ber akenu ,
Müftî çi bivinu..!?
Şêx u Mellê Seid omê kê yî.
Müfti.Şêx vênenu qurfê yê kuêna.
La belê dişmen Şêx Tahar efendi hê zerede, tersê Müftî Şêx hers bibo se , qalan xiraban meymanan Müftî ra bidu.
Şêx şinu zere slom humay dunu meymanan..
Müftî zî ca mocnenu yin, Şêx û Mellê ronişênî..
Müfti Şêx hol şinasnenû.. Zano kî Şex bila heq û bila sebeb nê amo kê yî..
Mebus vinenî Müfti zaf qimet dunu Şêx , yê zî fam kênî eni merdim zaf pîl yew merdimu...
Müftî ra pers kêni.
Eni merdim kam, ti yê bidî ma şinasnayiş?
Müfti hema qalê xo tamom nekeno.
Şêx onênu Müftî qayil niyo xirabê bibo.
Şêx vano Ewdila ti vinder ez eşkena xo bidî şinasnayîş.
Şêx vano gelo ,,
ez ew merdimig 1925 dî varişt wi hüqmat şima arrid, ridê şima hayinanra nêşka hüqmat arrid, ene merdim brây êyî merdimo..
Mebus fam kêni, yo kê Şêx Êli palî ra wo, fekê yin kilit benu rengê yîn zî bêno zey çila.
Şêx qalon xo dima Mellê Seid ra vano, kurdo warz itya zaf hetîkya,, cê ma nîyu cê teresuno.
Warzênî wî kuênî tewer û şînî Comî.
Roja bîn Şêx Mellê Seid ra vano kurdo,, yew pelê kağid mîr biyar ,ez yew istida nüsena.
Şêx vano û Mellê Seid zî nüseno.
Istida semeday vaazê caverdîşa...
Mellê Seid şaş bîyu vano efendi :
Qêy ti gurê xo caverdênî?
Efendi vano,,
kurdo ez zano siba ê benamus mi gurê ra gênî, ina camêrdî qey ez bidî yîn?
In şerefê wa mid bimono...
Irfan KAYA
7 Mart 2012 Çarşamba
“A Dinya Bîn zî rehat nîya”
aren, wî onîyenu hetê katir'a.
Katir waxtag sarê sofî vênena, yo veng fênena xo û bena berz û ginena êrd'a.
Dîyêzê piyor şikên û rişênî êrd.
Wahar dêzon hêrs benu, şinû sofî ser, zer'rê mezêl di sofî pênî quen û kişênû.
Sofî tepîya agêyrenu dew û şinu kêye.
Cênekê yi vênena û persena:
— Sofî, ni çi halo?
Sofî vano:
— Cênek, darbê mi daru (ilac) bik û ma bacê qisê bikêr.
Cêne sofî darbê sofî daru kena û bestena, dima fênena mîyan cilon.
Dewîc pê hêsîyenî sofî tepîya agêyro kêye,
vanî: Ma şêrî sofî bivînî.
Dewîc yew qeflê nîyên piyera şinî kê sofî.
Sofî ra persênî û vanî:
— Sofî, a dinya wa bîn senîn bî?
Zê na dinya tede rehatê esta yan çinya?
Sofî vano:
— A dinyad hêttan bîşew rehatê zaf bî.
Ez bişew raştê tücar dîyêz'un ama,
êz vista ni hal...!
“Tüccar û katırê yî raşt kê bêrû, se hol nîya;
nêrû se a dinya hîna hola, tede rehatê esta.”
Bimonîn weşîdî.
